Tanzimat dönemi edebiyati


ed.ogren-sen.com > Edebiyat > Evraklar
TANZİMAT DÖNEMİ EDEBİYATI

Batı etkisindeki Türk edebiyatı nın ilk devresidir.Tanzimat Edebiyatı Şinasi ve Agah Efendi nin 1860 yılında ilk özel gazete olan Tercüman-ı Ahval ın çıkmasıyla başlar. - I. Dönem sanatçıları “toplum için sanat”; II.dönem sanatçıları “sanat için sanat” anlayışıyla hareket etmişlerdir. - I. Dönem sanatçıları sanatın amacını toplumu eğitmek olarak gördükleri için yalın bir dili savunmuşlar; ama bunda başarılı olamamışlardır; II. dönem sanatçılarında dilde sadeleşme amacı yoktur. - Tanzimat edebiyatı sanatçıları çok yönlü sanatçılardır. Hem yazar hem şair hem devlet adamı hem de gazetecidirler.

1.DÖNEM (1860-1876)

-Sanat toplum içindir görüşü hakimdir.Bu dönemde amaç toplumu eğitmek ve aydınlandırmaktır. Bu sebeple şiirde söyleyişe değil fikre önem verilmiştir.

-Sanatçılar hem edebiyatçı hem de siyaset adamıdır.Eserlerinde sade ve anlaşılır bir dil kullanmışlardır.

-Roman , öykü , gazete , dergi , makale , deneme , tiyatro gibi türler edebiyatımızda ilk defa dahil olmuştur.

-Şekilde divan edebiyatına bağlı kalınmış , içerikte konu genişlemiştir.

1.DÖNEM ÖĞRETİCİ METİNLER

-Toplumsal konuların işlendiği metinlerdir.Eşitlik , hürriyet ve bilim temalarına yer verilmiştir.

MAKALE-- Şinasi - Tercüman-ı Ahval Mukaddemesi (ilk makale)

GAZETE --Şinasi - Tercüman-ı Ahval (ilk özel gazete )(1860)

Takvim-i Vakayi (ilk resmi gazete)(1831)

Ceridegi Havadis (ilk yarı resmi gazete)(1840)

ROMAN--Tanzimat döneminde ilk roman Yusuf Kamil Paşa nın Fransız yazar Fenelon dan çevirdiği TELEMAK tır.

Şemsettin Sami - Taaşuk-ı Talat ve Fitnat (ilk yerli roman)

Namık Kemal - İntibah (ilk edebi roman)

Namık Kemal -Cezmi (ilk tarihi roman)

Türk edebiyatında ilk öykü denemesi Ahmet Mithat Efendi nin Letaif-i Rivayet ve Kıssadandisse

TİYATRO-- Şinasi-Şair Evlenmesi (ilk modern tiyatro)

Namık Kemal - Vatan Yahut Silistre (ilk sahneye konulan tiyatro)

1.DÖNEM TANZİMAT SANATÇILARI

İbrahim Şinasi Namık Kemal Ziya Paşa Ahmet Mithat Efendi Şemsettin Sami Ahmet Refik Paşa

İBRAHİM ŞİNASİ

-Edebiyatımızda noktalama işaretini ilk kez kullanmıştır. -İlk tiyatro eserimiz olan Şair Evlenmesi’ni (1860) yazmıştır. Şair Evlenmesi, görücü usulü ile evliliğin yanlışlığını konu edinir. -Tasvir-i Efkâr gazetesini çıkarmıştır (1862). -İlk defa şiirine isim vermiştir.(Müntebahat-ı Eşlar) -İlk çeviri kitabını yazmıştır.(Tercüme-i Manzume) -Durub-ı Emsali Osmaniye (ilk atasözü-deyim çalışması) -İlk osmanlıca sözlük Kamus-ı Osmani (tamamlanmamış) -Klasisizm den etkilenmiştir. -Şiirlerde ilk defa hak,adalet , hürriyet konularından bahsetmiştir.

NAMIK KEMAL

-Vatan ve hürriyet şairi olarak bilinir.Eserlerinde vatan , hürriyet , özgürlük , eşitlik gibi konular işlemiştir. -Düşünsel açıdan yeni , biçim açısından eskidir. -Yapıtları teknik açıdan kusurludur.

-Romantizm akımından etkilenmiştir. -Hürriyet , İbret gibi gazetelerde çalışmıştır. -Anı olarak Magosa Mektupları , Biygrafi olarak Evrak-ı Perişan , Eleştirileri Tahrib-i Harabat , Takip Tiyatro : Vatan Yahut Silistre , Gülnihal , Zavallı Çocuk , Akif Bey , Kara Bela , Celalettin Harzemşah

ZİYA PAŞA

-Düşünceleriyle yenilikçi,yapıtları ve yaşantısıyla eskiye bağlı. -Gazelleri vardır. -Sade bir dili savunmuş fakat Arapça ve Farsça tamlamalarla yüklü bir dil kullanmıştır. -Hece ölçüsüyle yazdığı birkaç türkü dışında bütün şiirleri aruz ölçülüdür. -Türk edebiyatında terci-i bent ve terkib-i bent türlerinin en önemli şairidir. -Zafername yi yazmıştır.(Tanzimat taki en önemli hiciv) -Defter-i Amal ı yazmıştır.(İlk anı örneği)

TANZİMAT ROMAN VE ÖYKÜ

-Realizm akımının etkisi görülmüştür -Sanatçılar kişiliklerini gizler. -Konu olarak genelde esaret , harem esir ticareti gibi konular işlenir. -Olağan üstü olay ve kişilikler yoktur -Olaylar İstanbul çevresinde geçer.(Karabibik romanı hariç)

*Karabibik romanı ilk köy romanı denemesi dir.

2.DÖNEM

-Sanat için sanat anlayışını savunmuşlardır. -Batı ya daha yakın ve daha yenilikçilerdir. -Kişisel konulara çokça yer vermişlerdir. -Bu dönemde romantizm den realizm e geçilmiştir.

2.DÖNEM TANZİMAT SANATÇILARI

Recaizade Mahmut Ekrem Abdulhak Hamit Sami Paşazade Sezai Muallim Nacı Nabizade Nazım

RECAİZADE MAHMUT EKREM

-Tanzimat dönemi , 2.dönem sanatçılarından dır. -Tevfik Fikret in akıl hocasıdır. -'Güzel olan herşey şiirin konusu olabilir.' demiştir.Yani 'sanat sanat içindir.' görüşünü benimser. -'Göz için kafiye' anlayışını bırakıp 'kulak için kafiye' anlayışını benimsemiştir. -Muallim Nacı ile girdiği tartışmada eski-yeni çatışması Servet-i Fünun edebiyatı nın temelini oluşturur. -Üç çocuğunun ölümünden dolayı ölüm konusunu çok işlemiş.Şiirlerinde elem(keder) ve hüzün hakim olmuştur. -Aruz ölçüsü kullanmıştır. -Ağır ve süslü bir dil kullanmıştır. -Şiir ile ilgili görüşlerini ve eleştirilerini 'zemzeme' adlı kitabında toplamıştır. -Şiirlerinde romantizm , öykü ve romanlarında realizm etkindir. -Tiyatrolarında 'Moliere' in etkisinde kalmıştır.Güçlü bir eleştirmendir. -Araba Sevdası adlı romanı ilk realist romandır.

ABDULHAK HAMIT TARHAN

-Tanzimat dönemi , 2.dönem sanatçılarından dır. -Modern edebiyatın kurucularından dır. -Yaşadığı dönemde Şair-i Azam olarak anılır. -'Sanat sanat içindir.' görüşünü benimsemiştir. -Eserlerinde çoğu zaman aruz ölçüsünü kullanmış , hece ölçüsünü denemiş , kafiyesiz şiir yazmıştır.(Validem) -Gözlemlerden yararlanıp köy hayatının övgüsünü kaleme aldığı 'sahra' pastoral şiirin edebiyatımızdaki ilk örneğidir. -Eşi Fatma Hanım için yazdığı 'Makber' mersiyesi edebiyatımızda metafiziğin başlangıcı sayılır. -Şiirlerin çoğunda tezatlıklar görülür. -Tiyatrolarının çoğu dramdır.Tiyatrolarında romantizm akımı görülür. -Sadece şiir ve tiyatro alanında eser vermiştir. -Şiirleri:Sahra,Makber,Validem -Tiyatroları:İçli Kız, Macaray-i Aşk , Finten , Tarık , Eşber , Taner , İlhan ,Duhter - i Hindu ,Zeynep , Hakan , Liberte

MUALLİM NACI

- Tanzimat edebiyatında divan edebiyatı alışkanlıklarını savunan ve sürdüren bir yazardır. - “Kafiye, göz içindir.” anlayışını savunmuş ve Recaizade Mahmut Ekrem’le tartışmıştır. -Sade bir dille hece ölçüsüyle yazdığı şiirleri de vardır.

NABİZADE NAZIM

- İlk köy romanı olan Karabibik‘i (1890) yazmıştır. - Zehra adlı realist-natüralist romanı edebiyatımızda ilk psikolojik roman denemesi ve ilk tezli romandır.

SAMİ PAŞAZADE SEZAİ

- Tanzimat edebiyatının realist yazarlarındandır. - İngiliz ve Fransız Edebiyatını iyi tanıyan bir yazardır. - Esir kız Dilber’in maceralarını anlattığı “Sergüzeşt” (1889) romanıyla tanınır; bu romanda kölelik düzenini eleştirmiştir. - Sergüzeşt (macera anlamına gelmektedir), romantizmden realizme geçiş özellikleri taşır. - Toplumsal sorunları işlemiştir. - Dönemine göre sade bir dil kullanmıştır. -Gerçekçi yazarlardandır. Roman:Sergüzeşt Hikaye:Küçük Şeyler(Batılı anlamda ilk öyküler)

BATI EDEBİYAT AKIMLARI

HÜMANİZMN(İNSANCILIK)

Genel olarak akıllı insan varlığını tek ve en yüksek değer kaynağı olarak gören , bireyin yaratıcı ve ahlaki gelişiminin , rasyonel ve anlamlı bir biçimde , doğa üstü olana hiç başvurmadan , doğal yoldan gerçekleştirilebileceğini belirten ve bu çerçeve içinde , insanın doğallığını , özgürlüğünü ve etkinliğini ön plana çıkartan felsefi akım.Hümanizm edebiyatıda etkilemiştir.

KLASİSİZM

Akla ve mantığa önem verilmiştir.İnsan doğasına , gerçeğe uygun konular seçilmiştir.Konuya değil konunun işleniş biçimine önem verilmiştir.Erdeme , ahlaka önem verilmiştir.Yazarlar eserlere kendi kişiliklerini yansıtmamışlardır.Kaba sözlere yer verilmemiştir.Süssüz ve açık bir anlatım esas alınmıştır.Dini konulara yer verilmiştir.Klasisizm in ana türleri trajedi ve komedi dir.

Temsilci:Şinasi ve Ahmet Vefik Paşa

ROMANTİZM

Klasisizm e tepki olarak ortaya çıkmıştır.Hayal ve duyguya büyük önem verilmiştir.Aşk , ölüm , doğa konuları işlenmiştir.Konular din duygusuna dayanır.'Toplum için sanat' anlayışı etkili olmuştur.Kişiler değil toplumun düzeltilmesi amaçlanmıştır.Sanatlı ve mecazlı bir dil kulllanılmıştır.Sanatçı kendini gizlememiş , taraf tutmuş ve okura yol göstermiştir.Yazılarda iyi ler hep iyi , kötüler ise hep kötü olmuşlardır.Yazarlar her zaman iyiden yana olmuşlardır.Klasisizm de ihmal edilen doğa ya önem verilmiştir.

Temsilci:Namık Kemal , Ahmet Mithat Efendi , Abdülhak Hamit Tarhan

REALİZM

Romantizm e tepki olarak çıkmıştır.Gözlem ve belgelere büyük önem verir.'Sanat için sanat' anlayışı vardır.Olağan üstü olay ve kişilere yer verilmemiştir.Yazarlar eserlerinde kişiliklerini gizlemişlerdir.Realizm den etkilenen şiir akımına parnasizm denir.

Temsilci:Sami Paşazade Sezai , R. Mahmut Ekrem, Halit Ziya Uşaklıgil,

NATÜRALİZM

Realizm in gerçekçilik için yeterli olmadığı düşünülerek realizmle aynı dönemde ortaya çıkmıştır.Eserlerin savunduğu bir 'tez' vardır.'Sanat doğanın kopyasıdır.' düşüncesini savunurlar.Yazarlar eserlerde kişiliklerini gizler.Eserlerin dili yalın ve doğaldır , eserlerde argoya yer verilir . Ahlaki amaç güdülmez.Hayatın kötü yanları, kişilerin çirkin özellikleri yansıtılır.

Temsilcileri:Nabizade Nazım, Hüseyin Rahmi Gürpınar

PARNASİZİM

Realizm in şiire yansımasıdır.Sadece şiirde görülen bir akımdır.Şiirlerde felsefi düşünceler , bilimsel görüşler işlenmiştir.Şairin şekilsel unsurlarına büyük önem verilmiştir.Ençok 'sone' biçimi kullanılmıştır.Dil açık ve yalındır.Türk edebiyatında Servet-i Fünun şairleri bu akımdan etkilenmiştir.

sosyal ağlarda paylaşma



Benzer:

Tanzimat dönemi edebiyati iconEdebiyatımızda mektup türü, Tanzimat Edebiyatı döneminde gelişmeye...

Tanzimat dönemi edebiyati iconCumhuriyet dönemi TÜrk edebiyati – 1

Tanzimat dönemi edebiyati iconCumhuriyet dönemi TÜrk edebiyati

Tanzimat dönemi edebiyati iconCumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı Test 5

Tanzimat dönemi edebiyati iconDers notlari I. ÜNİTE: cumhuriyet dönemi TÜrk edebiyati

Tanzimat dönemi edebiyati icon2008-2009 EĞİTİM ÖĞretim yili kanaat dönemi 12. Siniflar türk edebiyati dersi II. Yazilisidir

Tanzimat dönemi edebiyati iconSOĞuk savaş DÖnemi’nde tüRKİy soğuk Savaş Dönemi’nde Türk Dış Politikası

Tanzimat dönemi edebiyati icon1. Tanzimat tiyatrosunun genel özellikleri nelerdir? Yazınız (5 madde)

Tanzimat dönemi edebiyati icon1. Aşağıda verilen belirtici niteliklerden hangisine Tanzimat romanında

Tanzimat dönemi edebiyati icon1 Servet-i Fünun topluluğunun kurulmasına öncülük eden Tanzimat şairi...


Edebiyat




© 2000-2018
kişileri
ed.ogren-sen.com