Türkiye Türkçesi ile Azeri, Kazak, Türkmen, Özbek, Kırgız Dilleri Arasında Bilgisayarlı Çeviri İçin Bir Olurluk İncelemesi *


sayfa1/5
ed.ogren-sen.com > Ekonomi > Evraklar
  1   2   3   4   5
Türkiye Türkçesi ile Azeri, Kazak, Türkmen, Özbek, Kırgız Dilleri Arasında Bilgisayarlı Çeviri İçin Bir Olurluk İncelemesi *
Dr.M. Ümit KARAKAŞ **

Dr. Aydın HÜSEYNOV***

ÖZET
Türkiye Türkçe’si ile Azeri, Kazak, Türkmen, Özbek ve Kırgız dilleri (ki bunlar köken olarak Türk-çe’dir) arasında bilgisayar ağı üzerinde otomatik çeviri sistemi geliştirilmesi ve bu yazılımın altı ülkede altıyüz sunucu bilgisayarda çalıştırılması projesinin olurluk incelemesi bu bildirinin kapsa-mıdır. Bu ülke vatandaşları için ücretsiz olacak bu hizmetin, ülkelerin turizm, ticaret ve endüstrisin-de oluşturacağı geliştirmeler nedeniyle yıllık Gayri Safi Milli Hasıla artışına binde bir katkı yapma-sı durumunda kazanılacak olan GSMH artışı on yıl içinde 7 milyar dolar olarak kestirilmektedir. Yazılımın geliştirilip on yıla kadar devamlılığının sağlanması ise yaklaşık 2 milyon dolar dolayın-dadır. Bu açıdan bu yazılımın geliştirilmesi ve sürdürülebilmesi olurlu (feasible) görülmektedir.

Bu yazılımın geliştirilmesi için önerilebilecek üç modelden biri, yazılımın Türkiye’de ikibuçuk yıl içinde üretilip ilgili ülkelere dağıtılması ve bakımın her ülke tarafından ayrı yapılmasıdır. İkinci model, Türkiye’de görev ya da öğrencilik nedeniyle bulunmakta olan Azeri, Kırgız, Kazak, Türkmen, Özbek vatandaşlarından zaman desteği alarak, yazılımı geliştirmesi ve sürdürmesidir. Üçüncü model, altı ülkenin Milli Eğitim bakanlıkları (ya da ilgili bakanlıkları) nın finansal yönden ortaklaşa oluşturacakları bir Enstitü nün hem bu yazılımı üretip devam ettirmesi hem de bu ülkeler arasında, bilişim alanında bir ortak ARGE merkezi olarak işlev görmesidir. Bu konuda, ülkelerin üst düzeyindeki tercihler yapıldığında, teknik ekibimiz, seçilen model içinde yapımı başarmak için teknik altyapıya sahiptir.
0. GİRİŞ

Bilgisayar destekli otomatik çeviri (automated language translation) özellikle İngilizce ile bilgisayar teknolojilerinin üst düzeyde kullanıldığı Almanca, Fransızca gibi diller arasında uzun yıllar üzerinde çalışılmış bir konudur. Ancak bu alanda harcanmış yüzlerce adam-yıllık üst düzey uzman çabasına karşılık, kapsanan doğal dil çiftlerindeki tüm metinler üzerinde, yeniden düzeltme gerektirmeyen bir başarı düzeyi henüz sağlanamamıştır. Oysa, küreselleşme (globalization) düzeyi giderek artan dünyamızda bilgisayar destekli otomatik çeviri (automated language translation) gereksinmesi de artmaktadır. Geniş açıdan ve on yıllık bir vizyon içinde bakıldığında, Türkiye Türkçesi ile Azeri, Kazak, Türkmen, Özbek, Kırgız dilleri arasında bilgisayarlı çeviri için çalışmaya başlamak olurlu (feasible) dur. Çünkü, bilgisayar ağı (www : world wide web ) üzerinden kullanımı ücretsiz, kardeş diller arası otomatik çeviri sistemi (tercihan 600 sunucu bilgisayar üzerinde), bu ülkeler arasında ekonomi, turizm, kültür ve eğitim köprülerini genişletecektir.

Öte yandan, geniş açıdan ve on yıllık orta vadeli bir vizyonda olurlu (feasible) olan bu araştırma – geliştirme (ARGE) çalışmasının, ilk üç yıl içinde ilgili taraflara getireceği ARGE harcamasının ve araştırmacı personel dağılımının ayrıntılı bir plan ile de sunulması gerekmektedir. Sunacağımız bildiri, temel olarak, ilgili ülkelerin ARGE kurumlarındaki teknokratlara yönelik olarak hazırlanmıştır. Yapay Us (Artificial Intelligence) ve bilgisayar destekli otomatik çeviri (automated language translation) konusunda çalışmaları bulunan araştırmacılar, planımızı inceleyip çalışmamıza, araştırma ortağı olarak katkı verebilirler.

1. NAFTA, AB, Çin, Japonya, Hindistan ve diğer büyük ekonomi odakları arasında Türki Cumhuriyetlerin yeri,

Ondokuzuncu yüzyıl trenlerin, telgrafın ve ülkelerin yüzyılı sayılabilir.

Yirminci yüzyılın ilk yarısı otomobilin, telefonun, radyonun ve savaşların dönemidir. Savaşlar ülkeler ve ülke grupları arasında olmuştur.

Yirminci yüzyılın ikinci yarısı, sivil havacılığın, bilgisayarların, televizyonun ve küreselleşmenin (globalization) başlangıç dönemi olarak yorumlanabilir.

Yirmibirinci yüzyılın ilk yarısının küreselleşmenin genişleme dönemi olacağı beklenebilir.

Küreselleşmenin gerekliliği ve rotası gerek ABD tarafından, gerekse Avrupanın lider ülkeleri tarafından yirminci yüzyılın ikinci yarısında doğru teşhis edilmiş ve bu yönde çok önemli adımlar atılmıştır. Kuzey Amerika kıtasında Meksika, ABD, Kanada arasında sınırlar alçaltılmış, kıta boyutunda bir ekonomik bölge oluşturulmuştur. Avrupada oluşan Avrupa Birliği de kıta boyutunda bir ekonomik birlik oluşturmaya başlamıştır. Herbir ekonomik birliğin kendi içinde kültürel yakınlaşmayı ve ilgili doğal dili kullanmayı artıracağı beklenmelidir.

Gerek ekonomik yönden, gerekse kültür / dil yönünden 9 – 10 odaklı bir yirmibirinci yüzyıla doğru adım atarken , bu gelişimin bir yüzyıl içinde var olan doğal dillerin (yaklaşık 4000), özellikle konuşan sayısı azalmış olanların, yaklaşık yarısını ortadan kaldıracağı da not edilmelidir.

Hangi doğal dillerin yüzyıl sonra daha da güçlenerek ayakta kalacağını kestirebilmek için “beklenen nufus”lara bakma yanında ilgili dili ana dili olarak konuşanların toplam ekonomik gücünü, ilgili dildeki toplam basılı yayın sayısına, toplam bilgisayarlı bilgi sayfası ( web page ) sayısına, ilgili dilde üretilen (ya da çevrilen) film sayısına ve benzeri kültürel yoğunluk parametrelerine bakmak gerekir.

Burada dikkat edilmesi gereken diğer bir parametre, ilgili dilin gelişmeye devam etmekte olan sayısal teknoloji içinde hayatta kalmaya ve GELİŞMEYE ne kadar uygun olduğu’dur.

Bazı Doğu Asya ülkelerinin iş adamları kendi aralarında cep telefonu kısa mesajlarında ve bilgisayar üzerinden e-mektuplarında İngilizce iletişimi tercih etmektedirler, çünkü binlerce karakterden oluşan kendi alfabeleri ilerlemekte olduğumuz yüzyılın sayısal teknolojili araçlarına çok da uygun düşmemektedir.

Bir doğal dil konuşanları ile vardır. Ülke nufusları ve ülke nufuslarının yakın gelecekteki (10 yıl) ve daha uzak gelecekteki gelişimleri bir “doğal diller arası otomatik çeviri sistemi” olurluğu (fizibilitesi) düşündüğümüz noktada tabanımızı oluşturur.
Tablo1 : Dünyanın bazı Ülkelerinin 2003 Nufusu ve 2013 beklenen Nufusu ( Kaynak US Buereu of Cencus )


Ülke



2003 Nufus

( milyon)

Beklenen Nufus 2013 (mil.)




Ülke

2003 Nufus

( milyon)

Beklenen Nufus 2013 (mil.)




Ülke

2003 Nufus

( milyon)

Beklenen Nufus 2013 (mil.)

Dünya

6,271







Mısır

74

88




G. Afrika

45

42 (30)

Çin

1,288

1,375




Ethopya

69

87




Arjantin

38

42 (31)

Hindistan

1,064

1,198




Almanya

82

82




İspanya

41

40 (33)

ABD

291

317




Kongo

56

75




Polonya

38

38 (34)

Endonezya

234

268




Türkiye

70

75




Kanada

31

35 (39)

Brezilya

182

200




Iran

67

74




Özbekistan

25

30 (42)

Pakistan

156

189




Tayland

62

67




Suudi Arab.

25

30 (44)

Bengaldeş

138

169




Fransa

59

62




Venezuella

24

28 (45)

Nijerya

122

155




Ingiltere

59

61




Malezya

23

27 (46)

Rusya Fed.

143

139




Italya

57

57




Avustralia

19

21 (54)

Japonya

127

126




G. Kore

47

49




Kazakistan

14

15 (64)

Meksika

102

116




Sudan

39

48




Azerbeycan

8.3

8.4 (92)

Filipinler

84

100




Kolombia

44

47




Kırgız Cu.

5.0

5.7 (109)

Vietnam

81

90




Ukrayna

48

45




Türkmenistan

4.8

5.7 (110)


Tabloda nufus yönünden ilk 27 ülke ara verilmeden yazılmış, üçüncü kolondaki ülkelerin yanına 2013 yılındaki beklenen nufus sıralamaları parantez içinde verilmiştir.

Türkiye Cumhuriyeti, nufus büyüklüğü açısından dünyanın 18. ülkesi olmaya devam edecek olarak görünmektedir. TC nin nufus büyüklüğünü de aşan Türkçe’ nin yaygınlığı, kültürel tarihinin uzunluğu açısından yirmibirinci yüzyılda, ON dolayındaki odak ülke arasında olmaya haklı adaylar arasındadır. Türkçe dünyada ençok konuşulan ON doğal dil arasındadır.

Cep telefonları (mobile communication), çeşitli tıbbi araçlar üzerindeki sınırlı tuş konumlu klavyeler, çeşitli endüstriyel cihazlar üzerindeki sınırlı tuş konumlu araçlar hatta az sayıda tuş konumu ile yönetilen, elektronik olarak tarih atılan, gezilen yerin adı yazılan kameralar, elektronik ev eşyaları nedeniyle LATİN ALFABESİ nin yirmibirinci yüzyıla uyumu artmaktadır.

Tablo 2 : Latin Alfabeli bazı dillerin aktif kullanılırlığı (Birleşmiş Milletler (UN) kaynaklarına dayanarak )





her dile lehçesi dahildir

Ana dili /resmi dil

İkinci dil olarak

Ticari ve turistik dil

toplam (milyon)

İngilizce

518,244,999

69,033,265

*******

598.2+

İspanyolca

304,689,188

17,830,359

***

322.5+

Portekizce

151,230,622

965,712

**

152.6+

Türkçe *

99,866,460

30,381,893

**

133.2+

Fransızca

104,751,358

10,963,222

****

115.2+

Almanca

93,849,110

9,341,971

****

108.1+

İtalyanca

57,944,978

9,056,842

**

67.0+

Polonyaca

37,881,900

1,898,223

?

39.7+

Romence

26,407,797

28,655

?

26.4+

Hollanda (Dutch-Flemish )

22,383,619

408,633

*

22.8+


* not 1: İlk kolon toplamının 61,532,460 kişisi %99 u Türkçe bilen TC 'den , geri kalan ilk kolon toplamı Azerbeycan, Kuzey Kıbrıs, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan, Özbekistan dan gelmektedir. İkinci dil olarak en yoğun Türkçe gündelik konuşma tercihleri İran (13.5m), Almanya (3m), Rusya (10.4m), Afganistan, Bulgaristan, Suudi Arabistan (0.4m), Hollanda (0.23m) gibi ülkelerden gelmektedir. Almanya'da yaşayan ve çalıştığı iş nedeniyle gün içinde Almanca'da konuşan bir Türk (ya da Türkiye eski vatandaşı) ayrıca Almanya nufusu ve Almanca bilir kişiler arasında tekrar listelenmiştir. .
  1   2   3   4   5

sosyal ağlarda paylaşma



Benzer:

Türkiye Türkçesi ile Azeri, Kazak, Türkmen, Özbek, Kırgız Dilleri Arasında Bilgisayarlı Çeviri İçin Bir Olurluk İncelemesi * iconDil insanlar arasında anlaşmayı sağlayan tabii bir vasıta; kendi...

Türkiye Türkçesi ile Azeri, Kazak, Türkmen, Özbek, Kırgız Dilleri Arasında Bilgisayarlı Çeviri İçin Bir Olurluk İncelemesi * iconYaklaşık olarak bir buçuk asırdan beri, gerek Türkiye’de ve gerekse...

Türkiye Türkçesi ile Azeri, Kazak, Türkmen, Özbek, Kırgız Dilleri Arasında Bilgisayarlı Çeviri İçin Bir Olurluk İncelemesi * iconVehbi Koз’un ?zinde “Bir Olmak ”
Цdьlь ile bir kez daha and?k. Bu sene kьltьr alan?nda verilen цdьlьn sahibi, зa?da? mьzik зal??malar?na sa?lad??? katk? ile Prof....

Türkiye Türkçesi ile Azeri, Kazak, Türkmen, Özbek, Kırgız Dilleri Arasında Bilgisayarlı Çeviri İçin Bir Olurluk İncelemesi * iconIcomos turkiye ile europa nostra biZim avrupa dernegi'nden

Türkiye Türkçesi ile Azeri, Kazak, Türkmen, Özbek, Kırgız Dilleri Arasında Bilgisayarlı Çeviri İçin Bir Olurluk İncelemesi * iconDünya çapında yaşamış ve halen yaşıyor olan bir çok edebiyatçı,roman...

Türkiye Türkçesi ile Azeri, Kazak, Türkmen, Özbek, Kırgız Dilleri Arasında Bilgisayarlı Çeviri İçin Bir Olurluk İncelemesi * iconC. Oğuz – Türkmen İlişkisi 16

Türkiye Türkçesi ile Azeri, Kazak, Türkmen, Özbek, Kırgız Dilleri Arasında Bilgisayarlı Çeviri İçin Bir Olurluk İncelemesi * icon601 Büyük bir yazar ikinci bir hükümettir. Bunun için dünyanın neresinde...

Türkiye Türkçesi ile Azeri, Kazak, Türkmen, Özbek, Kırgız Dilleri Arasında Bilgisayarlı Çeviri İçin Bir Olurluk İncelemesi * iconÇEVİRİ: ali Çİmen--petek demiR

Türkiye Türkçesi ile Azeri, Kazak, Türkmen, Özbek, Kırgız Dilleri Arasında Bilgisayarlı Çeviri İçin Bir Olurluk İncelemesi * iconŞiir, neredeyse dilin doğuşuyla beraber ortaya çıkan bir yazın türüdür....

Türkiye Türkçesi ile Azeri, Kazak, Türkmen, Özbek, Kırgız Dilleri Arasında Bilgisayarlı Çeviri İçin Bir Olurluk İncelemesi * iconİŞ-Aİle çatişmasinin iŞ stresi ve iŞ tatmiNİne etkiSİ: TÜRKİye havayolu...


Edebiyat




© 2000-2018
kişileri
ed.ogren-sen.com