Tьrk Men?eli Rus soyadlar?


ed.ogren-sen.com > Edebiyat > Evraklar


Tьrk Men?eli Rus soyadlar?

Prof. Dr. Samir Kaz?mo?lu

Bu yaz? Kьltьr Bakanl???’n?n Tьrk Dьnyas? dergisinin eylьl 1993 tarihli say?s?nda yay?mlanm??t?r. Dile dokunulmam?? aynen al?nt?lanm??t?r. Yazar o s?rada Ankara Ьniversitesi DTCF’de ц?retim ьyesidir.

Tьrk Dьnyas? bilim adamlar? iзerisinde me?hur Rus Tьrkolo?u, Profesцr N.A.Baskakov’u tan?mayan, onun ad?n? duymayan yoktur. 20. yьzy?l?n en semereli tьrkologlar?ndan biri say?lan N.A.Baskakov Tьrkologiya sahes?nda 500’den fazla ilmi makala ve kitab yay?nlam??d?r. Tьrkologiya’n?n зe?idli taraflar?n? ehate eden alim yьzlerle kongre ve konferanslarda, toplant? ve gurultaylarda, simpozium ve kolekiumlarda з?h??lar etmi? birtak?m mьhьm problemlerin ilk kald?r?c?lar?ndan olmu?tur.

?imdi hagg?nda makala yazaзa??m?z kitab da bцyle az ara?d?r?lm?? ve belke de hiз Baskakov’a kadar цyrenilmemi? mцvzulara hasr edilmi?tir.

200 milyonun ьstьndeki nьfusu a?d?ran Tьrk dьnyas?n?n zaman zaman merkezleri зoh olmu?dur. Bugьnkь Tьrk dьnyas?n?n inki?af etmi?, geli?mi? merkezi ?ьbhesiz Tьrkiye’dir. Bu bak?mdan Tьrkiye ?imdi Tьrk dьnyas?n?n Tьrkologiya merkezi olmagda da sorumludur.

Amam bugьnkь Tьrkiye bu sorumlulu?u hayata keзirmekde geз kal?yor. Avrupa ve eski Sovyetler Birliyi ile mukayiside pek fazla geri kalan Tьrkiye Tьrkologiyas? bu gьn her bir ?eyi цz ьzerine gцtьrmelidir.

Зьnkь zaman ve devir deyi?mi?dir. Vexti (vakti b.n.) ile Avrupa’da yьzlerle Tьrkolog olsa da bugьn onlar? barmagla saymag olar. Sovyetler Birliyi ise зцkmь?dьr ve onunla birlikde ise Sovyet Tьrkologiyas? zaiflemek ьzeredir.

Bu nedenle de Tьrkiye estafeti eli al?b Tьrkologiyan?n koruyucusuna зevirmeli, bьyьk bir medeniyette, ilme sahib durmal?d?r.

Sцz yok ki, Tьrkiye Tьrkologlar?n?n hizmeti hemi?e bцyьk olmu?dur ve d?? Tьrkler onlara hemi?e цnзьl, apar?c? gьvve gibi bakm??d?r.

Onlar Ziya Gцkalp, Bahaeddin Цgel, Ahmed Cafero?lu, Muharrem Ergin, Hasan Eren, Zeynep Korkmaz, Ahmet Bican Ercilasun, Hamza Zьlfikar, Osman Sertkaya, Sema Barutзu vs. Bu kibi dilзi Tьrkologlar?n eserlerinden kaynak kibi yararlanm??lar. Lakin bugьn her zamank?ndan daha fazla i? gцrьlmeli, be? giteede arhivlerin kьnclerinde itib batmakta, cьrьmekde olan kiymetli dil medeniyetine sahib durmal?y?k.

Bugьn ilk nцvbede sцz konusu olan nedir? ?ьphesiz ki, Tьrkologiyan?n fikir kaynaklar? olan, onun ana kitab? say?lan esas eserleri Tьrkiye Tьrkзesine aktarmak, bu eserlerin orijinaller?n? toplay?b цzel bir arhiv yaratmak.

Bu iki bak?mdan ehemiyetli bir i?dir: Birinci, bu kaynaklar genз Tьrkologlara ilk add?mda pek зoh faydal? alaзakd?r, ikinзi ise perakende halda bьtьn dьnyaya sepelenib kaybolmakoa devam eden dil medeniyyeti kaynaklar?m?z? bir yere toplam?? olaзa??k.

Demek biz Rusiya’da Radlov’un, Oldenburg’dan, Samoyloviз’den Avrupa’da Berje’den, Silyer’den, Meynard’dan, Ramsted’den tutmu? bugьne kadar ?ark?ьnaslar ne yazm??sa nepsi Tьrkiye Tьrkзesine зevrilmeli ve bir yere toplan?lmal?d?r.

Tьrk Diline Genel Bir Bak?? kitab?n?n цnsцzьnde yaz?l?r. Eserin faydaland??? birзok kaynaklar?n ba??nda ?unlar gelir: N.A. Baskakov’un Turkskie yaz?ki (Tьrk Dilleri, Moskova, 1960), Almanya’da з?kan Philogiya Turiciae Fundamenta, I (Tьrk dillerinin temel kitab?, Visbaden, 1959) ve J.G. Ramsted’in N.Poppe’nin Nemetti’nin eserleri.1

Bцyle bir karara gelmek olar ki, Tьrk dilinin temel kitablar?n? yazanlardan biri de N.A.Baskakov’dur. Mahmud Ka?karl?’dan tutbu? dцvrьmьze kadar Tьrkologlar? Tьrk dillerinin geli?me tesnifi de merakland?rm??d?r ve az зok tan?nan bьtьn Tьrkologlar zaman zaman цz tesniflerini takt?m etmi?ler.

Amma bьtьn bu tesnifler iзerisinde ham? terefinden kabul edileni ve Tьrk dillerinin geli?mesini gцsteren genel, mьkemmel tablo da yene N.A.Baskakov’a mehsusdur.

N.A.Baskakov’un di?er eserleri iзerisinde ?unlar?n da Tьrkiye Tьrkзesine aktar?lmas? vacibdir: Karakalpak dilinin g?sa gramatikas?, Altay dillerinin dailektleri, Altay dilleri, Tьrk dilleri, Tьrk dillerinin ortak fonetik transkripsiyalar?n?n proyekti hakk?nda, vs.

1970 y?llar?nda ba?layarak N.A. Baskakov’un dikkatini daha yeni bir konu Rus sцzlerinin ve soyadlar?n?n men?eyi meselesi celb ediyor ve alim birkaз defa bu problemin ьzerine dцnьr.

?lk defa 1969 y?l?nda SSR? Bilimler Akademisi “Haberler” dergisinin onomastika bцlьmьnde makale ?eklinde ortaya з?kan bir problem Rusiya’da bцyьk bir kavgaya sebeb oldu.

Зьnkь makaleye pek fazla interesan, dikkat зeken bir ad verilmi?di: Tьrk men?eli Rus soyadlar?. (Russkie familii Tyurkskogo proisxoydeniya)

Baskakov ele hemin y?l ayn? adla Ulyanovski ?ehrinde keзirilen birinci etmoloji onomastika konferans?nda bir maruza etdi ve az sonra da meruzeni tekmille?dirilmi? halda 1970 y?l?nda Sovyet Etnografyas? dergisinde yay?nlad?.

Konu Rus alimlerinin dikkat?n? hemen зekdi ve bir tak?m ?ovinist bilim adamlar? Baskakov’un bu ara?t?rmalar? ьzerine haks?z ele?tiriler yapmaya ba?lad?lar. Esass?z ele?tiriler ise alimi bu konu ьzerinde daha ciddiyetle i?lemeyi teleb etdi.

Odur ki, N.A.Baskakov daha h?zl? ara?t?rmalar apararak 1972 y?l?nda ne?r edilen ?ark? Slavyan Onomastikas? mecmuas?n?n Antroponomika bцlьmьnde Tьrk men?eli Rus soyadlar? makalesinin yeni variant?n? takd?m etdi. ?ki y?l sonra ye’ni 1974 y?l?nda hemin makale bir kadar da tekmille?tirildi ve yeniden mecmuede зap olundu.

Lakin 1979 y?l?na kadar hemin ara?t?rman?n ayr?ca kitab ?eklinde ne?r edilmesine imkan vermediler. ?u da alime eser ьzerinde tekrar tekrar i?leme imkan? verdi. Nehayet Tьrk men?eli Rus soyadlar? kitab ?eklinde 1979 y?l?nda ne?r edildi.

?lim ne?riyyat? taraf?ndan yay?nlanan bu eser 279 sayfadan ibaretdir. ?lmi tarihi, etnografik, antropoloji ve etnogenetik prinsiplere esaslanarak Rusiya’n?n цzellikle en me?hur soyadlar?n? eski dцvьrden ba?layarak tak?b etmi?dir.

Rusiya tarihinde evezsiz hizmetleri olan zengin Rus soyadlar?n?n nesil secelesinin takip edilmesi ve ara?t?r?lmas? sьbuta yetirmi?dir ki, y?llar boyu Rusiya’n?n ?erefini ta??yan, onun ad?n? dьnyada tan?dan tarihi ?ahs?yyatlar?n ekseriyyeti Tьrk kцkenlidir.

Hele Stalin dцneminde bu kibi tatk?katlar ьzerinden ba?lar?n? belaya sokmu?, hayatlar?n?n genзlik y?llar?n? habslarda зьrьtmь? bilim adamlar? iyi bilirler ki, bцyle bir ara?t?rma o zamanlar yap?lsayd? N.A.Baskakov nesillikle hayat?n? kayb etmi? olard?.

Ax?, o, bu kitab?nda bir neзe yьz y?l Rusiya’da hцkьmdarl?k eden Romanovlar sьlalesinin, Bьyьk Pyotrun, Suvorov ve Kutuzov’un adlar?n?n ve soyadlar?n?n Tьrk kцkьnden gelmesini ileri sьrьrdь.

Edebiyyat tarihзilerine зohdan bellidir ki, Jukovski, Derjavin, Turgenyev, Bunin kibi Rus yazarlar?n?n kan?nda Tьrk kan? vard?r ve bunu bu yazarlar hemi?e iftixarla yad etmi?ler. Lakin adlar? Rusiya tarihinde цn s?rada зekilen tarihi ?ahsiyyetlerin soyadlar?n?n Tьrk soyad? olmas?n? iddia etmek ?ьphesiz ki, hayrat ve gezeb do?urmaya bilmezdi.

N.A.Baskakov’un bu ara?t?rmas? eski Sovyetler Birliyi’nde bilim adamlar?n? iki yere ay?rd?. Bir grup ?ark?ьnaslar Baskakov’un fikirlerini tekzib etmek ьзьn kitabhanelere arhivlere ba? vurdular, tarihi fektlar deliller aktard?lar ve bulduklar? deliller esas?nda makale yazanlar da oldu. Amma Baskakov’un yazd?klar? ьzerine yap?lan ele?tirilerin hiзbiri selahhiyet kazanamad?, aksine ikinзi k?s?m alimler taraf?ndan tank?da meruz kald?lar. Baskakov’un delillerini inkar edecek kaynaklar ortaya koyulamad?.

Tan?nm?? Kazak ?airi ve bilim adam? Oljas Sьlemenov’un, Aziya kitab? bцyle tart??malar?n neticesi kibi ortaya з?kd?. Hemen de bьtьn Slavyan dьnyas?n? sekslendirdi. Зьnkь burada Tьrk dьnyas?n?n mukaddes abidesi Dede Korkud oldu?u kibi Slavyan dьnyas?n?n en ?erefli abidesi say?lan ?gor Polku Hakk?nda Destan’dan sцhbet gedirdi.

O Sьlemenov destandaki bьtьn sцzleri dilзilik bak?m?ndan izleyerek ekser kelimelerin men?eyi, genezisi ile ilgili olarak yeni fikirler sцylemi?di. Sonra ise delillerle sьbuta getirmeye зal??m??d? ki destanda kullan?lan sцzlerin yar?dan зohu Tьrk men?elidir.

Destan?n Slavyanlar’a mexsus olmas?n? ?ьbhe alt?na alan bu ara?t?rma Rusiya’n?n bilim adamlar?n? sars?td?. Birtak?m alimler Tьrk Men?eli Rus Soyadlar? kitab? kibi Aziya’n?n da ьzerine kцlge salma?a зal??d?lar. Hatta kitab ma?azalardan topland?, sat?lmas? yasakland?. Lakin bu eser bir neзe y?l sonra tezeden ???k ьzь gцrdь ve 1992 y?l?nda da Tьrkiye Tьrkзesi’ne aktar?ld?.

Lakin N.A.Baskakov’un eserinin taleyi O.Sьlemenov’unku gibi olmad?. Цnce ona gцre ki, Baskakov цzь Rus alimi say?l?rd? ve Ruslar’?n dь?ьncesine gцre O, heз vaxt Rus soyadlar?na kar?? sahtakarl?k etmezdi. Sonras? da ki, Baskakov tьm fikirlerinde dьnya Tьrkologiyas?n?n babas? say?lan V.Radlov’a isnad edirdi.

Radlov’a kar?? з?hmak ise цzellikle Tьrkologiyan? inkar etmek demek idi. Di?er taraftan ise Radlov’la Baskakov kibi alimlerle tart??maya kat?l?b onlar?n iddealar?na ayg?r? sцz sцylemek iзin en az? onlar?n bildiyinin yar?s? kadar konuya beled olmak gerekdi.

N.A. Baskakov ara?t?rmas?na bцyle ba?lay?r: Tьrk men?eli Rus soyadlar? hakk?nda evvelki tatk?katlardan belli oldu ki, birtak?m bu veya di?er Rus soyadlar?n?n Tьrk kцklerine mьnasebeti her zaman onun apar?з?s?n?n men?eyi ile ьst ьste dь?mьr, kohumluk birзok hallerde nesil secelesinin gohumluk kцkьnь inkar edir, halbu ki, bu gohumlu?un kцkь Tьrk xalglar?ndan ba?lan?r... Bunun eksi ile de kar??la?mak mьmkьndьr, цzellikle Rus soyadlar?n? ta??yan nesilin kцkь gedip esas? Tьrkler taraf?ndan goyulmu? nesle ba?lan?r. Meselen, K?z?l Orda xanl???ndan ve bir az sonraki Kazan, K?r?m, Astarxan, Sibir, Bцyьk Nogay Ordu xanl?klar?ndan ba?layan nesil seзelesi buna цrnek ola biler.2

N.A. Baskakov ьзьncь bir variant? da teklif edir: Nihayet, sьnni yollarla meydana gelen, kasidle etimologiya bak?m?ndan Avrupa’ya bag?lanan ve men?enin Bat? Avrupa’da з?kd??? ileri sьrьlen soyadlarla da rastla??r?k. Цrnek olarak gцtьrek TYTЗEV soyad?n?, hans? ki, genetik bak?m?ndan k?r?m kцklь TЬTЗE demekdir veya Зiзerin ?taliya’dan з?km?? З?ЗER? demekdir.

Bu neslin ba?з?s?, yeni Bat? Avrupa nesli nьmayendeleri Yunanistan’dan, ?ngiltere’den, Fransa’dan з?xm??t?r. Halbuki, bu nesillerin temsilcileri kibi onlar mehz Tьrk soyadlar? ta??maktad?rlar. Bu da sцzsьz ki, ya Ruslar taraf?ndan verilmi? Tьrk lakablar? ile bagl?d?r, ya da nesil Tьrk men?elidir.3

N.A.Baskakov Tytзev ve зeзerin soyadlar?n?n Tьrk men?eli oldu?unu sьbuta yetirmek ьзьn onlarla kayna?a mьrьзiet edir ve sonda fikrini ispatlay?r.

Meselen, o, Mahmud Ka?kari dцvrьnden ba?layarak son zamanlara kadar Tytзev sцzьnь takip ediyor ve hans? devirlerde sцzьn hans? manan? ta??d???n? ispat ediyor.

Цnce alim belirtiyor ki, Tytзev Genuya kцkenli ?talyan sцzь yok, K?r?m kцkenli Tьrk men?eli sцzdьr. Sonra ise yaz?yor ki, tuc Mahmud Ka?kari taraf?ndan Mis Radlov taraf?ndan bьrьnc ьzerinde i?leyen, bьrьnc alveri ile me?gul olanlara deyilmi?tir. Tuc sцzьnьn tytзev sцzьne keзmesi ise nisbeten sonraki dцvьrlerin assimilyas?ya ve dissimilyasiya hadisesidir. Demek. Tytзev soyad?n?n esas?n? koyan ?ah?s ya Tьrk men?eli Genuyal? olmu?dur veya da K?r?m’da ya?ayan bьrьnз al??veri?i ile u?ra?an bir Tьrk olmakdad?r.

Зeзerin sцzьnьn etimologiyas?na dair Baskakov daha ciddi deliler takd?m etmektedir. O, yaz?r ki, Radlov’a gцre cec atmak, f??k?rtmak, yaymak kibi Tьrk fellerinin kцkьdьr ve geleзek zamanda ba? verecek hadisenin geyri adiliyini gцsterir.

Ryazan, Orlov, Tula, Tambov guberniyalar?nda rastlad???m?z з?зer veya з?зera Rus sцzleri sert, soyuk pay?z rьzgar? manalar?nda kullan?l?r ve bu kelimelerin de Tьrk men?eli olmas?na hiзbir ?ьbhe yokdur. Зьnki hans? terefe yozulursa yozulsun ve kelmenin ve ya soyad?n men?eyinde Tьrk feli bulunmaktad?r.

N.A. Baskakov Tьrk men?eli Rus soyadlar?n?n yaranmas?nda ve geli?mesinde зe?idli amillerin olmas?n?, birtak?m sebeblerin bulunmas?n? ileri sьrьr ve bilirtir ki, bu tip sцzleri ve soyadlar? цzel prinsiplere dayanarak ara?t?rmak laz?md?r.

O, mant?k, etimologiya, genetika, tarih assimilyasiya ve dissimilyasiya kanunlar?na dayanarak minlerle Tьrk men?eli Rus zцleri ve soyadlar? hakk?nda fikir sцylenir. Burada biz Rusiya tarihinde цnemli yerleri tutan birtak?m me?hur ?ahs?yyatlar?n soyadlar? ile ilgili N.A.baskakov’un mant?ki fikirlerine dikkat зekmek isterdik.

Цnce Har??kin soyad? ьzerende dayanmak zorunday?k. Зьnkь bu soyad Rus зar?, Petersburg’un temelini koyan Birinci Pyotrun ad? ile ba?l?d?r. Rusiya’dan herkese bellidir ki, Birinci Pyotrun ana terefi Nar??kin, ata taraf? ise me?hur Romanovlar sьlalesinden gelmekdedir. N.A.Baskakov ise ?mperatorun hem anne hem ata taraflar?n? ara?t?r?r ve bцyle bir karara gelir ki, Nar??kin soyad? da Romanov soyad? da Tьrk men?elidir.

Professor, Nar??kin soyad?n? tak?k ederek yaz?r: Nar??kinler’in nesil seзelesi ziddiyetlidir. Birtak?m kaynaklar neslin Almanlar’dan ba?lad???n? di?er bir k?s?m kaynaklar K?r?m’dan geldiyini sьbut etmektedir. Nesil seзelesinden k?sa aray??da kayd edilir: Birtak?m yabanc? yazarlar ispat edoyarlar ki, Nar??kin nesli Bogemin’in Narissi soyad?ndan з?kmakdad?r.

Eski dцnemlerde onlar Bogemin’in s?n?r?nda yerle?en ve Almanya’n?n terkibinde olan Epru ?ehrinin sahibi olmu?lar. Dцvrь arhivin verdiyi aral?? ve Rus tarihi gцsterir ki, 1463 y?l?nda K?r?m’dan bьyьk knyaz ?van Vasilyeviзin himayesine Nar??ko geldi.

Onun devamз?lar? say?lan Nar??kinler Rus xidmetlerinde valiliklerde, ordu rehberliklerinde ve di?er me?ru gцrevlerde зal??m?? ve dцvletin mьhьm medaliyalar?, fahri fermanlar? ile mьkafatland?r?lm??lar.

Bьtьn her ьzь bilir ki, o Nar??kinler neslinden olan dvoryan?n Kiril Paleuxtoviз Nar??ki’nin g?z? Natalya Kirilovna зar Aleksey Mixay?loviз’in mьgeddes ?erefine layik bir kad?n kibi onun hayat yolda?? olmu?dur.

Bu evlilikten ise bьyьk dцvlet xadimi, imperator Birinci Pyotur dьnyaya gelmi?dir. Bьyьk Pyotrun dьnyaya gelmesi Nar??kinler neslini ebedi olarak ?ereflendirmi?dir.

Nihayet, daha mьkemmel kaynaklar bir daha sьbut etmekdedir ki, Nar??kinler neslinin esas? Bogemden olan Narissi soyadl? nьfuzlu nьmayende yox, mehz K?r?m’dan з?xan Nar??kin terefinden koyulmu?dur...4

Bu deliller ve sьbutlar Birinзi Pyotrun anne terefine aiddir. Lakin Alim Bьyьk imperatorun ata-baba taraf?n? isbat etmekde bir kadar ehtiyat edir ve siyasi bir ьsluba el atarak aз?k ayd?n delileri ьstьцrtьlь ?ekilde demeyi terзih edir.

Зьnkь o, ьз yьz y?l Rusiya’ya hцkьmdarl?k eden Romanovlar sьlalesinin de Tьrk soyundan olmas?n? ispatlayan delilleri aз?b ortaya koymak zorundayd? ve bu da onun ba??n? belaya sokmas? demekdi.

Odur ki, profesor sьlalenin kцkden ayr?lan ve nisbeten az me?hur olan kolunu, ye’ni ?EREMETEV kolunu gцtьrьb problemi bu soyad?n etraf?nda ьstьцrtьlь ?ekilde зцzmeye ba?lay?r: Birtak?m selahiyetli inan?lm?? kaynaklar?n verdiyi bilgiye, aray??lara gцre ?eremetevler soyad? Prussiya korolunun tцremesi Kobl lekabl? Andrey ?vanoviз’den tцremi?dir.

Sonra, bu mьhьm evraklarda kayd edilir ki, Korol Veydevut зarl??? цzьnьn on iki o?ulu aras?nda bцlь?dьrьr.

Onun dцrdьncь o?lunun tцremesi Nedron... зeki?melerden ve? me?lubiyetlerden зana gelib цz o?lu ve birзox tebbeleri, vatanda?lar? ile Rusya’ya – Bьyьk Knyasz Aleksandr Yakovlieviз Nevski’nin tebbeleyine keзir. Dini xaззekme merasiminden sonra ona Ioann, o?luna ise Andrey ?vanoviз ad? verilir. Bu ad ise sonralar? KOBILA ?ekline dь?ьr ve buradan da SUXOVO-KOBIL?N, ROMANOVLAR, ?EREMETEVLER, KOLIЗEVLER, YAKOVL?EVLER nesli tцremeye ba?lay?r.

Nihayet, neslin kцkь bak?m?ndan yana??ak bцyle karar vermek olar ki, ?eremetevler genetik зehetden Tьrkler’le yok Prusslar’la ba?l?d?r. Andrey Kob?l ise onun Rusзa tehrif olunmu? formas?d?r. Amma Andrey ?vanoviз Kob?l?n neticesi Andrey Konstantinoviзe daha sonralar verilen ?eremetev soyad? heз ?ьbhesiz ki, Tьrk men?elidir.5

Gцrьndьyь kibi yukar?da verilen tercьmede Romanov, ?eremetev, Koliзev ve Yakovliev, Andrey ?vanoviз Kob?l?n o?lanlar? kibi tagd?m edilir ve Baskakov da Romanovlar neslinden yok, onun karde?i ?eremetevin Tьrk men?eli olmas?n? sьbuta yetirmeye зal???r.

Bundan da bцyle bir karara gelmek olar ki, e?er Baskakov ?eremetev’in Tьrk men?eli olmas?n? sьbut ede bilirse, demek ?eremetev’in garda?? Romanov’un da Tьrk men?eli olmas?na hiзbir ?ьbhe kalm?yor. Bununla da alim Birinзi Pyotrun baba taraf?n?n da Tьrk men?eli olmas?n? sьbut etmi? olur.

Dьnya harb tarihinde iki Rus serkerdesinin de цnemli yeri vard?r. Suvorov Rus topraklar?n? kom?u ьlkelerin erazilerini istila etmekle geni?letmekde ve Kutuzov ise Napalion Bonopart’? Rusiya’dan govmakda fevkalade hizmet gцstermi?ler.

Amma kim bilerdi ki, her zaman Tьrkler’e dь?man gцzь ile bakan bu serkerdelerin eli цzleri de Tьrk soyundan imi?. Baskakov bunu bele ispat edir: Suvorov-R?mnikler sьlalesi gцsterir ki, Suvorovlar’?n kцkь Ali ?ved eski soyad?ndan gelir. Aleksandr Vasilyeviз Suvorov R?mnikskinin ecdad? Suvor Зar Mixay?l Fyodroviзin dцvrьnde, 1622 ilde Rusiya’ya gelir ve Rus vetanda?l???na kabul edilir.

Bununla bele Suvorovlar soyad? nisbeten yeni dцvre aiddir ve 12. yьzy?l?n birinci yar?s?nda meydana gelmi?dir. Etimal oluna biler ki, Suvor sцzь ?ved men?eli svar kelimesinden yaranm??d?r.

Ba?ka bir etimalda biz suvor?y kelimesi ile surov?y kelimesini kar??la?d?r?b bцyle bir karar vere bilirik ki, bu iki Rus sцzь Tьrk kцkenlidir.

Nisbeten az etimal olunun bir variant da vard?r ki, Suvorov sцzь Tьrk men?eli savar (atl?) vsadnik kelimesinden meydana з?xm??d?r. Bebelikle ьз esas etimologiya ortaya з?x?r: Birinci, e?er deliller Suvorovlar neslinin ?ivedlerden з?xd???n? isbata getirirse onda bir soyad?n svar sцzьnden yaranmas? etimal? цzьnь do?ruldur.

?kinз?, e?er biz A.V.Suvorovun men?eyini Rus kцkьnden gцtьrьrьkse, onda Suvorovlar neslinin soyad? Rus teleffьzь ile kцkde Suvor-Suvony-Surov?y kelimelerini kabul etmi? olur ve bu kelimelerin esas?nda da heз ?ьphesiz ki, Tьrk men?eyi durur. Ьзьncь az inan?lan etimal ise Suvorovlar soyad?n?n Tьrk men?eli savar kelimesinden yaranmas?d?r.6

Kutuzov soyad? ile ilgili ara?t?rmalar?n? sьrdьrьrken Baskakov bцyle bir karar veriyor: Kutuzovlar soyad?n?n esas?nda ya “kutuz” sцzь durur veya da bцyьk bir etimalla bu soyad Tьrk men?eli “kutuz” kelimesinden yaranm??d?r. Bir зoh Tьrk halklar?nda bu sцz guduz it manas?nda i?lenmekdedir.7

Baskakov’un kitab?nda, ?u kibi Tьrk men?eli soyad ve kelme olmas? ispatlanan yьzlerle cцz vard?r. Biz onlardan anзak bir k?sm? ьzerende dayand?k ve Rusiya’da pek fazla me?hur olan birtak?m tarihi ?ahs?yyatlar?n Tьrk men?eli olmas?ndan dan??d?k.

Merak edilmesi зehet budur ki Baskakov bьyьk bir irade, korkmazl?k зesaretle Rus dilindeki tьm sцzlerin ve soyadlar?n bьyьk bir k?sm?n?n Tьrk men?eli olmas?n? ispatlamak zorunda kalm??t?r.

Зok gьman ki, biz yak?n zamanlarda bu eserin Tьrkзeye aktar?lmas? ьzerinde i?i bitirib onu ne?r etdireзeyiz ve N.A.Baskakov’un gerзekden Tьrk dьnyas? ьзьn ne kadar bьyьk bir i? gцrdь?ьnь kandinize зatd?raca??z.

Kaynaklar

1. A.Dilaзar; Tьrk Diline Genel Bak??, Ankara 1964, s.11

2. N.A.Baskakov, Ruskkie Familii Tyurskogo Proisxojdeniya, Moskva 1978, s.176

3. Yene orda, s.177

4. N.A.Baskakov’un ad? зekilen eseri, s.201-202

5. N.A.Baskakov’un ad? зekilen eseri, s.178

6. N.A.Baskakov’un ad? зekilen eseri, s.181

7. Yene orda, s.191

sosyal ağlarda paylaşma



Benzer:

Tьrk Men?eli Rus soyadlar? iconHat?ce gьzelcan anadolu l?Ses? Tьrk d?L? Ve edeb?Yati ders? Yen?...
Ц?retmenleri olarak de?i?en yeni yцnetmeli?e yцnelik ele?tirilerden olu?an ortak bir metin haz?rlad?k. Buradaki gцrь?ler зo?unlu?u...

Tьrk Men?eli Rus soyadlar? icon“Fransız Devrimi, krallığa ve soylulara karşı, Rus Devrimi çarlığa...

Tьrk Men?eli Rus soyadlar? iconTar?h babaya gцre tьrk ve tьrkler
Цn Asya arо kavimlerinde oldu?u gibi, teni karartacak kadar s?k; ne de mongoloid ?rktaki kadar seyrektir. Saз, sakal ve b?y?k renkleri;...

Tьrk Men?eli Rus soyadlar? iconЬlkь taraf?ndan yaz?lm??
Ьrьnь olan ‘Bьyьk Oyundaki Tьrk: Enver Altayl?” siz de?erli konuklara tan?t?lm?? oluyor. Kitap 4 bцlьmden olu?uyor: ‘Tьrkistan’dan...

Tьrk Men?eli Rus soyadlar? iconBasim yer? Yili: ?stanbul 2004
З?naralt? dergisinde hikayeler yay?nlad? Sonra roman yazmaya ba?lad? Sanat eseri iзin her tьrlь basmakal?b? reddeden, hьr ve ba??ms?z...


Edebiyat




© 2000-2018
kişileri
ed.ogren-sen.com