Edebiyatı c Anonim Halk Edebiyatı Aşık Edebiyatı


sayfa1/3
ed.ogren-sen.com > Edebiyat > Edebiyatı
  1   2   3


TÜRKÇE TEMEL BİLGİLER

HALK EDEBİYATI
Kaynağını geleneklerden, halkın kültüründen alan bir edebiyattır. Halk Edebiyatı üç bölümde incelenir: a) Aşık Edebiyatı b) Tekke Edebiyatı (Tasavvuf Edebiyatı) c) Anonim Halk Edebiyatı

Aşık Edebiyatı : Aşık edebiyatının kaynağı, İslamiyet’in kabulünden önceki Sözlü Edebiyat’tır. O günden bu güne devam etmektedir. Önemli özellikleri şunlardır:

  1. Nesirden çok şiirin görüldüğü sözlü bir edebiyattır. (Nesir : Düz yazı)

  2. Aşık veya ozan denilen kişilerin, saz eşliğinde söyledikleri şiirlerden oluşur.

  3. Genelde sözlü olmasına rağmen şairler, şiirlerini “cönk” dedikleri yassı defterlerde toplamışlardır.

  4. Şairler, sazlarını omuzlarına alarak köy köy, kasaba kasaba, şehir şehir dolaşmışlardır.

  5. Şiirlerde anlatım içten, canlı ve yalındır.

  6. Şairler, halkın içinden çıktığından halk dilini kullanmışlardır. Bu sade dil 18. ve 19. yüzyıllarda bazı şairler tarafından Divan Edebiyatı’nın etkisinde kalmasıyla eski arılığını kaybetmiştir.

  7. Nazım birimi dörtlüktür.

  8. Koşma, semai, varsağı gibi nazım şekilleri kullanılmıştır.

  9. Hece ölçüsünün 7’li, 8’li ve 11’li kalıplarına ağırlık verilmiştir.

  10. Aşk, tabiat, gurbet, ayrılık, ölüm, özlem, kıskançlık, yiğitlik, toplumun sorunları, insan davranışları, bunlarla ilgili eleştiriler konu olarak işlenmiştir.

  11. Şiirlerin son dörtlüğünde şairin adı veya mahlası geçer.

  12. Göz kafiyesi anlayışı yerine, kulak kafiyesine ağırlık verilmiştir. Yani kafiye için aynı sesin kullanılmasına gerek yoktur. Buna göre p/b , ç/ş, t/d, l/ n gibi seslerle de kafiye yapılmıştır.

  13. Genellikle yarım ve cinaslı kafiye kullanılmıştır.

  14. Benzetme (teşbih) ve kişileştirme (teşhis) dışında edebi sanatlara fazla yer verilmemiştir.

  15. Bazı ürünlerde yöresel özellikler görülür.

  16. Şiirler genellikle hazırlık olmaksızın irticalen yani içe doğduğu gibi söylenir.

  17. Divan Edebiyatı’nda görülün kalışlaşmış benzetmeler (mazmun) Halk Edebiyatı’nda da vardır. Buna göre sevgili anlatılırken yeşil başlı ördek, inci diş, elma yanak, badem göz, kiraz dudak, keman kaş, sırma saç, selvi boy gibi benzetmeler kullanılmıştır.

  18. Divan Edebiyatı daha çok düşünceye önem verdiği için soyut bir edebiyattır. Halk Edebiyatı’nda ise şair gördüğünü, yaşadığını anlatır. Bu nedenle Aşık Edebiyatı, somut bir edebiyattır. Ayrıca Divan Edebiyatı’nda sevgilinin tipi çizilir, adı söylenmez. Halk Edebiyatı’nda ise sevgilinin adı (Elif, Ayşe...) vardır.

  19. Şiirler, işlenen konulara göre “koçaklama, güzelleme, taşlama, ağıt” gibi adlar alır.

  20. Aşık Edebiyatı hayali olaylardan çok, gerçekçiliğin ön plana çıktığı bir edebiyattır.

  21. Aşık Edebiyatı’nın yüzyıllara göre en önemli temsilcileri şunlardır:

16. yüzyıl: Köroğlu, Kul Mehmet, Aşık Garip, Aşık Kerem

17.yüzyıl: Karacaoğlan, Kayıkçı Kul Mustafa, Aşık Ömer, Kuloğlu, Ercişli Emrah

18.yüzyıl: G evheri

19.yüzyıl: Dertli, Dadaloğlu, Erzurumlu Emrah, Bayburtlu Zihni, Seyrani, Ruhsati

20.yüzyıl: Aşık Veysel, Aşık Ali İzzet, Aşık Murat Çobanoğlu, Aşık Reyhani, Aşık Şeref Taşlıova.

NOT : 19. yüzyıl halk şairlerinden Dadaloğlu, Divan şiirinden etkilenmemiş, böylece aynı yüzyıldaki Halk şairlerinden ayrı yol izlemiştir.
Tekke (Tasavvuf) Edebiyatı : Dini konuların öne çıktığı bir edebiyattır. En belirgin özellikleri şunlardır:

  1. Kurucusu 12. yüzyılda Doğu Türkistan’da yetişen Hoca Ahmet Yesevi’dir.

  2. Tekke Edb., Anadolu’da 13. y.y.’dan itibaren gelişmiştir.

  3. Bu edebiyat şairleri tarikat merkezi olan tekkelerde yetişmiştir.

  4. Nazım birimi genellikle dörtlüktür.

  5. Allah, insan, felsefe, doğruluk, ibadet gibi konular işlenmiştir.

  6. İlahi, nefes, nutuk, devriye, şathiye, deme gibi nazım şekilleri kullanılmıştır.

  7. Dili Aşık Edebiyatı’na göre ağır, Divan Edb.’na göre sadedir.

  8. Yüzyıllara göre bu edebiyatın en önemli temsilcileri şunlardır:

12.yy.: Hoca Ahmet Yesevi

13.yy.:Yunus Emre, Hacı Bektaş-ı Veli

14.yy.:Kaygusuz Abdal

15.yy.: Hacı Bayram-ı Veli, Eşrefoğlu Rumi

16.yy.: Pir Sultan Abdal

17.yy.: Niyaz-ı Mısrî, Sinân-ı Ümmî, Hüdâi

18.yy.: Sezai

19.yy.: Kuddusi, Turâbi
Anonim Halk Edebiyatı : Söyleyeni belli olmayan, ağızdan ağıza, kulaktan kulağa yayılan, halkın ortak malı olan ürünlerin oluşturduğu edebiyattır. Özellikleri şunlardır:

  1. Belli bir sahibi yoktur. Halkın ortak malı olan ürünlerden oluşur.

  2. Dili sade, akıcı bir halk Türkçesidir.

  3. Şiirlerde hece ölçüsünün 7’li, 8’li, 11’li kalıpları ağırlıklı olarak kullanılır.

  4. Somut ve gerçeklerle iç içe bir edebiyattır.

  5. Şiirlerinin nazım birimi dörtlüktür.

  6. En çok yarım kafiye kullanılmıştır.. Bazı manilerde cinaslı kafiye görülür.

  7. Mecazlara ve edebi sanatlara fazla yer verilmez.

  8. Ölüm, aşk, tabiat sevgisi, ayrılık acısı, özlem, yiğitlik, toplumsal aksaklıklar gibi konular işlenir.


ŞİİR

İçinde bulundurduğu ses, anlam, ritm ve gizemle insanın gönül dünyasına hitap eden eserlere şiir denir.

Şiir, çoğu kez onunla aynı sanılan nazım kavramından değişik anlamlar içerir. Nazım, ölçülü ve kafiyeli sözlere verilen addır. Nazım ile oluşturulmuş şiirler olabileceği gibi, her nazmın da şiir olmadığını bilmek gerekir.

Şiirde hayal, duygu ve düşünce unsurları önemli yer tutar. Bunlardan mahrum bir şiir düşünülemez.

Şiir, manzum, yani ölçülü ve kafiyeli olabileceği gibi, ölçüsüz de yazılıp söylenebilir. Ölçüsüz yazılmış şiirlere serbest nazım (serbest şiir) adı verilir.

Şiirler işledikleri konular bakımından altıya ayrılır:

1- Epik Şiir: Konusu savaş, kahramanlık, yiğitlik ve yurt sevgisi olan ya da tarihsel bir olayı coşkulu bir anlatımla işleyen uzuncu şiirlere denir. Aynı anlamda destanî şiir, hamâsî şiir, kahramanlık şiiri terimleri de kullanılır.

(Mohaç Türküsü – Y.Kemal Beyatlı, Mehmetçik – Fazıl Hüsnü Dağlarca – Üç Şehitler Destanı’ndan)

2- Lirik Şiir : İçten gelen heyecanları coşkulu bir dille anlatan duygusal şiir türüdür. ( Divan ed. Da özellikle gazeller, murabbalar, şarkılar; halk ed. Da koşmalar, semailer lirik şiir türüne örnektir. ) (Lir: Bir çeşit saz. Rebâbî de denmiş. )

3- Pastoral Şiir : Doğa güzelliklerini, orman, dağ, yayla, köy ve çoban yaşamını ve bunlara karşı duyulan özlemleri anlatan şiir türüdür. Pastoral sözcüğü “çobanlara ilişkin” demektir. Türkçe’de bu anlamda râiyâne, rüstâî terimleri de kullanılmıştır. Batı ed. Da doğrudan doğruya doğa manzaralarını canlı bir biçimde anlatan şiirlere idil, konuşma biçiminde yazılan pastoral şiirlere de eglog denir.

(Bingöl Çobanları – Kemalettin Kamu)

4- Didaktik Şiir : Belli bir düşünceyi aşılamak ya da belli bir konuda öğüt, bilgi vermek, ahlaki bir ders çıkarmak amacıyla öğretici nitelikte yazılan, duygu yönü zayıf şiir türüdür. Türk Ed.da ta’limî terimi de kullanılmıştır. Manzum hikayeler ve fabllar bu bölüme girer. (Seyfi Baba – M.Akif Ersoy, Karga ile Tilki – Orhan Veli)

5- Dramatik Şiir : Manzum olarak yazılmış tiyatro eserleri bu bölüme girer. Dramatik manzume, karşılıklı konuşma şeklinde yazılan manzumedir. Bu şiirler genellikle acıklı ya da korkunç olayları anlatırlar. Anlattıkları konuyu okuyucunun gözünde canlandırırlar. Dramatik manzumeler anlattıkları konulara göre şu çeşitlere ayrılır: Trajedi, komedi, dram. (Faruk Nafiz Çamlıbel ve Necip Fazıl Kısakürek’in bu türde eserleri vardır.)

6-Satirik Şiir : Toplumsal düzensizlikleri, kişilerdeki dalkavukluk, düzenbazlık, kendini beğenmişlik, mevki düşkünlüğü gibi huylar; devlet yönetimindeki umarsızlık, çıkarcılık ve beceriksizlikleri anlatan bunları yeren şiirlere denir. Divan ed.da hicviyeler, halk ed.da taşlamalar bu şiir türünün en güzel örnekleridir. Şeyhi, Bağdatlı Ruhi, Nef’i, Ziya Paşa güzel örnekler vermişlerdir.
  1   2   3

sosyal ağlarda paylaşma



Benzer:

Edebiyatı c Anonim Halk Edebiyatı Aşık Edebiyatı iconHalk Edebiyatı Test 2

Edebiyatı c Anonim Halk Edebiyatı Aşık Edebiyatı iconEdebiyatı Cumhuriyet Edebiyatı’nın Genel Özellikleri

Edebiyatı c Anonim Halk Edebiyatı Aşık Edebiyatı iconTürk edebiyatı

Edebiyatı c Anonim Halk Edebiyatı Aşık Edebiyatı iconTanzimat dönemi edebiyati

Edebiyatı c Anonim Halk Edebiyatı Aşık Edebiyatı iconEdebiyatı özelliklerinden değildir?

Edebiyatı c Anonim Halk Edebiyatı Aşık Edebiyatı iconDers : Türk Edebiyatı

Edebiyatı c Anonim Halk Edebiyatı Aşık Edebiyatı iconİslamiyetten önceki TÜrk edebiyati

Edebiyatı c Anonim Halk Edebiyatı Aşık Edebiyatı iconCumhuriyet dönemi TÜrk edebiyati – 1

Edebiyatı c Anonim Halk Edebiyatı Aşık Edebiyatı iconCumhuriyet dönemi TÜrk edebiyati

Edebiyatı c Anonim Halk Edebiyatı Aşık Edebiyatı iconBati edebiyati ve edebi akimlar


Edebiyat




© 2000-2018
kişileri
ed.ogren-sen.com