Testler ve sorular 7


ed.ogren-sen.com > Edebiyat > Test

ÖZNE

Hazırlayan: Zehra YILDIZ

No: 20110904062

BİLGİSAYAR 1 DERSİ

YARD.DOÇ.DR. NURAY GEDİK

c:\program files (x86)\microsoft office\media\cagcat10\j0301252.wmf


10.12.2012

CÜMLENİN ÖGELERİNDEN ÖZNE HAKKINDA BİLGİ



i

İçindekiler Tablosu


1. CÜMLENİN ÖGELERİ 2

2. CÜMLE ÖGELERİ TABLOSU 2

        1. ÖZNE…………………………………………………………………………………………………………………………………3

          1. Gerçek Özne………………………………………………………………………………………………………….….3

          1. Sözde Özne……………………………………………………………………………………………………………….3

          1. Öznenin Özellikleri…………………………………………………………………………………………………...7

  1. TESTLER VE SORULAR 7

5. KAYNAKÇA………………………………………………………………………………………………….………………..9


  1. CÜMLENİN ÖĞELERİc:\users\zehra\desktop\bloggg\cumlenin-ogeleri.jpg

1. Yüklem

2. Özne

3. Nesne

4. Dolaylı Tümleç

5. Zarf Tümleci
Cümle: Bir duygu, düşünce veya durumu tam olarak anlatan sözcük ya da söz öbeklerine cümle denir.

Şimdi birbirini tamamlayan öğeleri inceleyeceğiz.
Öğe : Cümleyi oluşturan bölümlerin her birine öğe denir. Anlamlı ve doğru cümleler kurmaya yarayan bölümleridir. 

Bugün   /   alış veriş yapmak için   /   çarşıya   /   çıkacağım. 


  1. ÖĞE TABLOSU


YÜKLEM

Cümle öğelerinden ilk önce yüklem bulunur.
İş-oluş-hareket bildiren sözcüktür.
Dilek-şart kipleri ve haber kipleri bu öğede bulunur.
Şahıs eki de yüklemdedir.
TÜM SORULAR YÜKLEME SORULUR…

ÖZNE

Yüklemden sonra aranıp bulunması gereke ilk öğedir.
İşi yapan kişidir.Ve yükleme:
NE – KİM soruları sorularak bulunur.

B.SİZ NESNE

3.sırada bulunması gereken öğedir.
Ve kesinlikle özne bulunduktan sonra bulunması gerekir.
NE – KİM soruları sorularak bulunur.

B.Lİ NESNE

NEYİ – KİMİ

DOLAYLI TÜMLEÇ

NEREYE – NEREDE – NEREDEN
KİME – KİMDE – KİMDEN
NEYE – NEYDE – NEYDEN NEDEN(NİÇİN)= eğer kelime isim hal eki aldı ise den-dan hal eki (hasta olduğundan gelmedi.DT.tir.)

ZARF TÜMLECİ

NE ZAMAN – NASIL
NİÇİN - NE KADAR NEREYE (eğer hal eki almadıysa İÇERİ-DIŞARI-İLERİ-GERİ gibi sadece yön bildiriyorsa zarf tümlecidir.

EDAT TÜMLECİ

NE İLE
KİM İLE


.ÖZNE


Cümlede, yüklemin bildirdiği eylemi ya da yargıyı gerçekleştiren ve üstlenen öğe özne adını alır. Özne bir kişi ya da birkaç kişiden oluşuyorsa yükleme “Kim? Kimler?” soruları; kişi dışında bir varlık, nesne ya da kavram ise yükleme “Ne? Neler?” soruları yöneltilir. Örnek : Yazar, bu romanda sıradan bir olayı anlatıyor. (Anlatan kim? Yazar)

Özne Yüklem

Seni de ansızın yakalar bir gün ölüm. (Yakalayan ne? Ölüm)

Yüklem Özne
    1. Gerçek Özne :


İki Çeşit Özne Vardır :

Yüklemde bildirilen eylemi ve yargıyı yapan, yerine getiren veya üstlenen varlık ve nesnedir.

Örnek :

Divan edebiyatında işlenen konular, genellikle soyuttur. (Soyut olan ne?)

Gerçek Özne Yüklem

Hiçbir şair, hiçbir hikayeci yalnız bugün için yazmaz. (Yazmayan kim?)

Gerçek Özne Yüklem

    1. Sözde Özne :

Yüklemde bildirilen eylemi yapan değil, yapılan eylemden etkilenen kişi, varlık ya da kavramlardır. Başka bir deyişle gerçek öznenin olmadığı cümlelerde asıl görevi, nesne olan sözcük sözde özne görevi üstlenir

. Örnek :

Yeni öğretmenler, Doğu Anadolu’ya atanmış. (Atayan kim? Yok) (Atanan kim?)

Sözde Özne Yüklem

Yerler, çok iyi temizlenmiş. (Temizleyen kim? Belli değil?) (temizlenen ne?)

S.Özne Yüklem

UYARI : Sözde özne, yalnızca yükleminde bir eylemin bulunduğu eylem cümlelerinde yer alır. Ad cümlelerindeki özne, daima gerçek öznedir.

Örnek :

Kültür mirasına sahip çıkmak, bilinçli bir tavırdır.

Gerçek Özne Yüklem

    1. Öznenin Özellikleri :

Bütün ad ve ad soylu sözcükler, cümle içinde özne görevinde bulunabilir. Örnek :

Bağışlayın beni arkadaşlar. (Ad, özne durumunda)

Yüklem Özne

Ben, gül yanaklı bir çocuğa benzerim. (Zamir özne durumunda)

Özne Yüklem

Tembeller başarılı olamaz. (Adlaşmış sıfat, özne durumunda)

Özne Yüklem

Gece, bir tül gibi şehre iniyor. (Zarf özne durumunda)

Özne Yüklem

Gibi, sözcükler ve kavramlar arasında benzetme ilgisi kurar. (Edat, özne)

Özne Yüklem

Fakat, karşıt yargıları bağlar. (Bağlaç özne durumunda)

Özne Yüklem

Ey, seslenme anlamı taşır. (Ünlem, özne durumunda)

Özne Yüklem

Ad ve sıfat tamlamaları, deyimler ve ikilemeler özne olabilir.

Örnek :

Sanatçının yaratıcılığı, sezgi ve duygu gücüne bağlıdır. (Ad tamlaması özne durumunda)

Kimi şair ve yazarlar, düşüncelerinin kolayca anlaşılmasını istemezler.

(Sıfat tamlaması, özne durumunda)

Pot kırmak, onun adetiydi. (deyim özne durumunda)

Konu komşu bu duruma ne diyecek. (İkileme, özne durumunda)

Kimi durumlarda ara söz, özneyi açıklamak amacıyla kullanılır. Bu kullanıma açıklamalı özne denir.

Örnek : Annem, beni doğurup büyüten o yüce insan, artık yoktu.

Sınıftan biri, genç bir kız, elini kaldırdı.

Kimi sıralı cümlelerde her cümle için tek bir özne kullanılır ve ortak özne meydana gelir. Örnek : Her canlı doğar, yaşar, ölür. Bu sıralı cümleleri ayırırsak.

Her canlı doğar.

Her canlı yaşar.

Her canlı ölür. “Her canlı” üç ayrı eylemi gerçekleştirdiği için ortak öznedir.

Eylemsiler ve eylemsilerin de yer aldığı çeşitli söz grupları cümlede özne görevi yapar.

Örnek : Yan Cümle Temel Cümle

Şiir okumak / büyük bir zevktir.

Yüklem Özne

Yan Cümle Temel Cümle

Çok Konuşanlar / Dışarı çıksın

Özne Yüklem

UYARI : İki cümlede tek özne bulunabilir. Böyle öznelere ortak özne denir. Ancak iki farklı yargının tek özneye bağlanması kim zaman yargılardan birinin özneyle uyum sağlayamaması sonucunu doğurur. Bu anlatım bozukluğuna özne eksikliği adı verilir.

Örnek :

Hepsi ona gülüp geçmiş, onu dinelememişti.

Hepsi ona gülüp geçmiş, (hiçbiri) onu dinlememişti.

Özne – Yüklem Uygunluğu : Bir cümlede anlamın açık ve anlaşılır olması için özneyle yüklem arasında, tekillik- çoğulluk ve kişi yönünden uygunluk olmalıdır.

Özne ile Yüklem arasında iki yönden uygunluk vardır :

Tekillik-Çoğulluk Yönünden Uygunluk :

  • Cansız varlıklar, soyut kavramlar insan dışındaki canlı varlıklar, organ ve zaman adlarının çoğul şekilleri özne olduğunda bunların yüklemleri tekil olur.

Örnek :

Bütün eşyalar kapının önünde duruyor(lar).

Bu düşünceler çoktan eskidi(ler).

Kuzular uzaktan uzağa bağrıştı(lar).

Ağaçlar sonbaharda yapraklarını döker(ler).

Günler gittikçe uzuyor(lar).

Ellerim tutmuyor(lar).

  • Özne birden çok sıfatın oluşturduğu sıfat tamlaması biçimindeyse yüklem genellikle tekil olur.

Örnek :

Bu iki kafadar yine yola koyuldu(lar).

  • Sayı sıfatıyla kurulan tamlamalar özne olduklarında yüklem tekil olur.

Örnek :

İki adam seni arıyor(lar).

Sınıftan on kişi dışarı çıktı(lar).

  • Belgisiz zamirler özne olduklarında yüklem tekil olur.

Örnek :

Hepsi seni sormaya gelmiş(ler).

Bazıları balık sevmez(ler).

  • Mecaz-ı mürsel yoluyla oluşan topluluk adları, özne olduklarında yüklem tekil olur.

Örnek : Gol atılınca stad ayağa kalktı(lar).

Kasaba yollara döküldü(ler).

  • İnsanlar için özne çoğul olduğunda yüklem tekil de çoğul da olabilir.

Örnek :

Öğrenciler sınıfta ders dinliyorlar.

Öğrenciler, ders bitince evlerine gitti.

  • Cümlede birden çok özne varsa yüklem de çoğul olur.

Örnek :

A. Muhip Dranas da Cahit Sıtkı da Fransız şiirini örnek aldıklarını kabul etmezler.

UYARI :

Belgisiz sıfatların tamlayan olarak kullanıldığı sıfat tamlamaları özne olduğunda yüklem tekil de çoğul a olabilir.

Örnek :

Kimi insanlar böyle düşünmez.

Kimi insanlar böyle düşünmezler.

Cansız varlıklar kişileştirilip özne görevinde kullanıldıklarında ve çoğul olduklarında yüklem tekil de çoğul da olabilir.

Örnek :

Dağlar, doğan güne karşı hatalarını düşünüyorlar.

Nehirler burada şarkılar söylüyordu.

Kişi Yönünden Uygunluk :

  • İkinci ve üçüncü kişiler özne olursa bunların yüklemleri ikinci çoğul kişi olur.

Örnek : Sen ve Ahmet beni dışarıda bekleyin.

  • Özne birinci ve ikinci kişi ya da birinci ve üçüncü kişiyse yüklem birinci çoğul olur.

Örnek : O da ben de seni bekledik.

O konuya sen ve ben çalışacağız.

  • Özne birinci, ikinci ve üçüncü kişiyse yüklem birinci çoğul olur

. Örnek :

Oraya ben, sen ve Ahmet gideceğiz

c:\users\zehra\desktop\bloggg\sssssss.jpg



  1. TESTLER – SORULAR


(Yanıtlar, soruların bitimindedir)

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisi yalnızca özne ve yüklemden oluşmuştur?

A) Orhan Pamuk tüm romanlarıyla edebiyat dünyamızda en çok tartışılan romancı olmuştur.

B) Sinemanın başlangıcından beri şairlerin şiirlerinde bu sanat dalıyla ilgi kurdukları görülmüştür.

C) “Şu şiiri beğendim” dediğimiz zaman, o şiirin, mutlaka bize hitap eden bir yönü vardır.

D) Karanlığa ve umutsuzluğa karşı çıkmak sanatın, edebiyatın doğasındadır.

E) Şiirin son dizesi, saçlarının karıştırılmasını isteyen bir yaşlının ilgi bekleyişini anlatıyor.

2. Aşağıdakilerden hangisinde öğelere ayırmada bir yanlışlık yapılmıştır?

A) Yahya Kemal’de sık sık dile gelen İstanbul sevgisi, / tarihsel ve kültürel bütünlük içinde / şiirsel olarak / verilir.

B) Türk sinemasında / toplumsal içerikli filmler / ilk olarak / köylülük ve göç sorunlarının işlenmesiyle / ortaya çıkmıştır.

C) Tiyatromuz, / batılı yönelişin ilk adımlarından bu yana / toplumu merkezine almış bir çizgi / izlemiştir.

D) Dönüp baktığımızda, / her önemli şair gibi / Turgut Uyar’ın da bize büyük bir mıknatıs bıraktığını / görüyoruz.

E) Merdiven basamaklarının hemen altında, /arkası kerpiç duvara dayanmış peykenin üzerinde, /gençten, / bıyıklı biri / uyuyordu.

3. Birçok yapıtında çocuk sevgisini dile getirmiş olan Dağlarca, “Ağır Hasta” şiirinde de ağır hasta bir çocuğun kendisi, çevresi ve özlemleriyle ilgili hissettiklerini büyük bir duyarlılıkla yansıtıyor.

Bu cümlenin öğeleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

A) Dolaylı tümleç-Özne-Nesne-Zarf tümleci-Yüklem

B) Özne-Dolaylı tümleç-Zarf tümleci-Nesne-Yüklem

C) Özne-Dolaylı tümleç-Nesne-Zarf tümleci-Yüklem

D) Dolaylı tümleç-Nesne-Özne-Zarf tümleci-Yüklem

E) Özne-Nesne-Dolaylı tümleç-Zarf tümleci-Yüklem

4. “Hilmi Yavuz şiir ile felsefe arasındaki bağları, ayrılıkları vurguladığı bir söyleşide benim de ilgi alanıma giren kimi kavramlara değiniyor. ”

Yukarıdaki altı çizili bölüm cümlenin hangi öğesidir?

A) Zarf tümleci

B) Dolaylı tümleç

C) Özne

D) Nesne

E) Yüklemler

5. Aşağıdakilerin hangisi sadece özne ve yüklemden oluşmuştur?

A) Şaire göre, şiirde anlatılan şey aslında her zaman için insanın iç dünyasıdır

B) Ömer Seyfettin in toplumsal sorunlara uzak kalmadığını kanıtlayan yapıtları çoktur

C) Her toplumda, dünyayı eline alıp değiştirmeye çalışanlar yazardır öncelikle

D) İkinci Yeni şairlerinden olan Turgut Uyar, şiirde güncelliğe yer veren bir şairdir.

E) Kendinden başka kimseyi düşünmeyen kişiler ilkeliklerinden kurtulamamışlardır.

6. “II. Meşrutiyet daha ilk yıllarında, halkta özgürlüğü hayata geçirme bilinci yaratmıştı. ”

Yukarıdaki cümlenin öğelerini bulabilmek için yükleme aşağıdaki sorulardan hangileri sırasıyla sorulmalıdır?

A) Ne-Ne zaman-Kimde-Ne

B) Ne zaman-Ne-Kimde-Ne

C) Kimde-Ne-Ne zaman-Ne

D) Ne zaman-Kimde-Ne-Ne

E) Kim-Ne zaman-Kimde-Neile

...Yanıtlar… c:\users\zehra\desktop\bloggg\soruuuuu.jpg

1) D

2) E

3) C

4) B

5) B

6) A

  1. KAYNAKLAR

http://www.toplumdusmani.net/modules/wfsection/article.php?articleid=2045

http://www.turkceciler.com/Dersnotlari/cumleninogeleri.html

http://www.turkceciler.com/Dersnotlari/cumleninogeleri.html

http://tr.wikipedia.org/wiki/C%C3%BCmlenin_%C3%B6%C4%9Feleri

ii

i


ii Tam bir cümle kurulabilmesi için sadece yüklem kullanılması yeterlidir. Çünkü yüklem özneyi de kendi içinde barındırır.

sosyal ağlarda paylaşma



Benzer:

Testler ve sorular 7 iconSinavlik sorular

Testler ve sorular 7 iconSinavi sorular


Edebiyat




© 2000-2018
kişileri
ed.ogren-sen.com